Projekt koncepcyjny systemu uzupełnienia wody w stawie przy ulicy Monte Cassino, Leopolda oraz Wiertniczej w Katowicach na terenie nowoprojektowanego parku.

Mocno medialny projekt o który wyprosili licznymi pismami mieszkańcy Bogucic oraz osiedla Normy i Dąbrówki Małej, a także Zawodzia i do którego dojrzało wreszcie miasto Katowice budzi dość wiele kontrowersji. Jedni chcą pozostawić ten teren jak najbardziej naturalny, a drudzy chcą atrakcji wymagających utwardzenia podłoża. Mało kto zdaje sobie sprawę, że za przyrodę i możliwość stworzenia naturalnego parku dbał społecznie przez wiele lat pan Stanisław Kostrzewa kopiąc i utrzymując w czystości kanały doprowadzające wodę oraz dbając o florę i faunę, a także sprzątając po innych śmieci. Problematyka jaką przedstawił Pan Stanisław Kostrzewa w odniesieniu do stosowanych dzisiaj rozwiązań technicznych pozwoliła na przygotowaniu projektu koncepcyjnego celem przedstawienia możliwości technicznych do realizacji systemu retencji i uzupełniania wody w stawie znajdującym się na terenie nowoprojektowanego parku.

Wstęp

Od wielu lat do Urzędu Miasta Katowice spływały pisma w sprawie terenu przy zbiegu ulic Monte Cassino, Leopolda oraz Wiertniczej w Katowicach z prośbami o jego rewitalizację oraz przez odpowiednie zagospodarowanie utworzenie tam funkcjonalności pozwalającej na rekreację i sport. Temat ten był wielokrotnie poruszany przez mieszkańców Bogucic na spotkaniach z byłym prezydentem Piotr Uszok. Do Urzędu Miasta Katowice spłynęły także pisma w sprawie ratowania znajdującego się na tym terenie stawu, który powstał w wyniku nieudolnych działań budowlanych jeszcze w czasach socjalistycznej Polski. Kiedy rozpoczęto budowę zajezdni autobusowej po wykopaniu dziury pod fundament zebrała się w wykopie woda uniemożliwiając podjęcie dalszych działań. W ten sposób powstał kwadratowy staw nazywany przez mieszkańców Kwadraciok. Staw ten był zarybiony, a nawet według wspomnień mieszkańców były w nim również raki.

W chwili obecnej ze względu na długie susze i brak innego niż woda deszczowa źródła staw bardzo szybko umiera. Śmierć najbardziej obrazuje powierzchnia jaką pokryła roślinność, a w szczególności pałka wodna. W chwili obecnej w stawie znajdują się ropuchy, żaby i według pana Stanisława Kostrzewy są w nim jeszcze ryby. Bez podjęcia ze strony Rady Miasta Katowice radykalnych, szybkich i konkretnych działań staw wyschnie, gdyż suche i gorące lato, ciepła zima bez opadów śniegu oraz krótkie i zarazem gwałtowne deszcze, które nie wsiąkają w zbitą, twardą i tłustą glebę nie pomogą nawet gdyby Pan Stanisław Kostrzewa przekopał kanały retencyjne doprowadzające deszczówkę z całego terenu. O konieczności wykonywania systemów retencyjnych mówi się już w każdych mediach, a przecież zbieranie wody deszczowej to nie jest żadne odkrycie i praktykuje się je od zarania dziejów.

Retencja i uzupełniania wody w stawie Park Norma Kwadraciok w Bogucicach Katowice

Społeczną i ignorowaną przez władze miasta walkę o rewitalizację terenu toczyli przed zrobieniem z niej sprawy medialnej dla wybranych osób tacy społecznicy jak:

  1. Barbara Kaczyńska Radna Rady Jednostki nr 13 w Bogucicach Inicjatywa Osiedle Kukuczki Rada Osiedla Kukuczki,
  2. Urszula Koniecko Inicjatywa Osiedle Kukuczki Rada Osiedla Kukuczki,
  3. Katarzyna Florjańska - radna Rady Jednostki Pomocniczej nr 14 Dąbrówka Mała
  4. Beata Mitko - przewodnicząca Zarządu Rady Jednostki Pomocniczej nr 14 Dąbrówka Mała
  5. Małgorzata Norek Wiceprzewodnicząca Stowarzyszenia Przyjaciół Dąbrówki Małej i Burowca.
  6. Grażyna Prycza - Kupny przewodnicząca Zarządu Rady Jednostki Pomocniczej w Zawodziu
  7. Karolina Wojtan była radną R. Jednostki nr. 14 w poprzedniej kadencji
  8. Stanisław Kostrzewa społecznik, który dbał o staw
Kolejność wymienionych osób jest przypadkowa.

Do popracia sprawy została stworzona petycja, którą musimy złożyć przed końcem konsultacji społęcznych, dlatego jeśli środowisko naturalne nie jest Ci obojętne prosimy o jej podpisanie pod linkiem.: Link do: Petycja popierająca naszą koncepcję na ratowanie stawu.

W tym celu przygotowałem koncepcję, którą przedstawiłem środowisku naukowemu oraz radnym miasta Katowice, a także politykom co spotkało się z ich poparciem. Projekt został złożony do Urzędu Miasta na ręce pana Prezydenta Marcina Krupy, a czytelników zachęcam do poparcia inicjatywy retencji wód opadowych z ulicy Monte Cassino do ratowania tego stawu. Celem przybliżenia koncepcji dodaję fragment projektu koncepcyjnego opartego o stosowane w przemyśle oraz systemach kanalizacji deszczowej rozwiązania techniczne z opisem działania tej koncepcji.

Retencja i uzupełniania wody w stawie Park Norma Kwadraciok w Bogucicach Katowice

Ogólna zasada działania

Woda z powierzchni ulicy Monte Cassino (12) zbierana przez istniejącą kanalizacje deszczowo – burzową (13) zostanie częściowo skierowana do nowoprojektowanego przepływowego odstojnika substancji nierozpuszczalnych i lżejszych od wody oraz części stałych cięższych od wody (14). Odstojnik (14) ma oczyścić wodę deszczową z substancji ropopochodnych oraz innych, które znajdują się na ulicy po której jeżdżą samochody oraz pojazdy mechaniczne. Tak przygotowana woda z nowoprojektowanego odstojnika (14) kierowana będzie grawitacyjnie z wykorzystaniem naturalnej różnicy poziomów rurociągiem (18) do stawu, gdzie poprzez zasuwę odcinania awaryjnego (2) zainstalowanej w studzience (1) popłynie rurą (3) przez zasuwę (4) z regulacją przepływu od poziomu wody w stawie wyznaczonym pływakiem (5). Mechanizm pływaka (5) zostanie wyposażony w regulację umożliwiającą zwiększanie lub zmniejszanie poziomu wody w stawie. W chwili podnoszenia się poziomu wody pływak (5) przymyka zasuwę (4) aż do jej całkowitego zamknięcia. Woda ze względu na dużą różnicę poziomu pomiędzy wylotem odstojnika (14), a wylotem w stawie (6) wypływając ku górze powinna uzyskać wystarczającą siłę, by wzburzyć się i dodatkowo dotlenić w sposób naturalny. W przypadku osiągnięcia maksymalnego poziomu w stawie zasuwa (4) odcina dalszy dopływ co powoduje, że w odstojniku (14) następuje przyrost poziomu wody wywołujący zamknięcie zasuwy (15) sterowanej pływakiem wyznaczającym maksymalny poziom wody w odstojniku (14). Dzięki temu rozwiązaniu staw nie powinien się przepełniać, a w przypadku osiągnięcia oczekiwanego maksymalnego poziomu wody kanalizacja ulicy Monte Cassino będzie pracować tak jak przed przebudową. Celem utrzymania czystości nowoprojektowane odstojnika substancji nierozpuszczalnych i lżejszych od wody oraz części stałych cięższych od wody przedstawionego szczegółowo na rysunku 2 proponuje się zastosować klapy rewizyjne (20) o średnicy umożliwiającej wejście i pracę serwisu oraz rury (19) ze smokiem na końcu do odpompowywania brudnej wody oraz osadów. Kruciec przyłączeniowy rur (19) do odpompowywania zawartości komór osadnika (14) należy dostosować do obowiązujących standardów obowiązujących w samochodach asenizacyjnych stosowanych na terenie miasta Katowice. Koncepcja systemu przewiduje możliwość przepełnienie się stawu i w tym celu zaprojektowano rurę wg koncepcji profesora Przemysława Olszewskiego (kierownika katedry Limnologii Wydziału Rybackiego ówczesnej Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie, a obecnie Katedra Inżynierii Ochrony Wód, Wydział Nauk o Środowisku) zastosowaną po raz pierwszy na świecie w 1956 roku do ratowania Jeziora Kortowskiego. Metodę tą zastosowano na Górnym Śląsku na przykład do ratowania jeziora Dierżno w Gliwicach. W przypadku przepełnienia się stawu woda będzie wypychana przez rurę (8) umieszczoną w dnie stawu zaopatrzoną w sito cząstek stałych u jej wlotu. Woda na zasadach syfonu pod ciśnieniem wywołanym własnym ciężarem i różnicy poziomu wypłynie do komory (9), gdzie za pomocą śluzy do regulacji poziomu wody w stawie wypłynie do komory przelewowej (10) skąd zostanie rurą (11) odprowadzona do kanalizacji deszowo –burzowej zlokalizowanej poniżej stawu na przykład przy ulicy Wiertniczej lub dalej zagospodarowana przez użytkowników ogródków działkowych przy ulicy Leopolda albo przez ogrodników terenów zielonych nowoprojektowanej sąsiadującej ze stawem zabudowy. W związku z zastosowaniem zasuwy (4) sterowanej pływakiem (5), którego położenie zależy od aktualnego poziomu wody w stawie oraz zasuwy (15) nie przewiduję się przepełnienia stawu. W przypadku osiągnięcia maksymalnego poziomu kanalizacja deszczowo- burzowa będzie odprowadzać wodę w sposób identyczny jak przed zabudową proponowanego systemu. Zastosowanie jednak systemu profesora Przemysława Olszewskiego pozwoli na lepszą wymianę okresową wody oraz usuwania martwej, niedotlenionej wody z dna zawierającej związki gnicia beztlenowego.

Do uratowania są tak naprawdę trzy stawy. Jeden duży kwadraciok wymieniony wyżej i dwa mniejsze sąsiadujące.

Najważniejsze jest jednak to, że teren jest objęty ochroną Dyrektywy Siedliskowej z kodem siedliska 6430.

Uzasadnienie

Zmiany klimatu na terenie Rzeczpospolitej Polskiej wywołujące suszę oraz gwałtowne ulewne deszcze przyczyniają się do utraty wydajności kanalizacji deszczowo-burzowych i tym samym do wzbierania się dużych ilości wody na ulicach, a także wybijanie wody z kanałów znajdujących się najniżej i tym samym zalewania sąsiadującego z nimi mienia wywołując straty materialne muszą spotkać się ze zrozumieniem władz miasta Katowice oraz szukania rozwiązań jak najbardziej naturalnych przynoszących korzyści otaczającemu nas środowisku naturalnemu. W tym celu miasto Katowice dorabiało do kanalizacji przelewy burzowe w istniejącym już systemie np. przelewy do rzeki Rawa przy ulicy Dudy Gracza i Al. Roździeńskiego celem uzyskania większej wydajności kanalizacji, która nie radziła sobie z odprowadzaniem wody w coraz częściej występujących sytuacjach nagłej ulew. Jest to spowodowane brakiem nadążających za zmianami klimatycznymi polskimi normami budowlanymi w zakresie kanalizacji deszczowo - burzowej oraz braku stosownych przepisów wymuszających na projektancie i klientach końcowych stosowania założeń uwzględniających maksymalne spotkane w chwili projektowania wielkości opadów na danym terenie z zapasem wynikającym z dobrej praktyki inżynierskiej. Istotną rzeczą jest również fakt, że zbyt mocno przesuszona gleba nie jest w stanie przyjąć tak dużej ilości wody przy gwałtownej ulewie, gdyż jest zbita i tłusta co w połączeniu z sąsiadującymi powierzchniami utwardzonymi asfaltem, betonem lub kostką brukową przyczynia się do sytuacji kryzysowych.

Konieczność wdrożenia koncepcji przedstawionej w tym projekcie koncepcyjnym lub innej wyczerpującej opisaną w tym projekcie funkcjonalność uzasadniają:

  1. Niewymierne korzyści z odciążenia systemu kanalizacji deszczowo – burzowej,
  2. Niewymierne konieczność gromadzenia jak największej ilości wody w związku z suszami, Może to zostać wymuszone coraz bardziej restrykcyjnymi przepisami europejskimi, dlatego warto zrobić to przed ich wdrożeniem,
  3. Niewymierne korzyści z ratowania ekosystemu jaki utworzył się w stawie przy ulicy Monte Cassino, Loepolda i Wiertniczej w Katowicach w przeciągu ostatnich lat – zachowanie flory i fauny,
  4. Niewymierne korzyści wynikające ze stworzenia terenu edukacji ekologicznej co ułatwi pozyskanie środków z funduszy europejskich,
  5. Niewymierne korzyści wynikające z utworzenia nowego łowiska jako szkółki dla dzieci celem promocji spędzania czasu z dala od multimediów (na podstawie wzmianki od mieszkańców),
  6. Niewymierne korzyści z utworzeniu bogatego w florę i faunę stawu umożliwiającego obserwacje podwodne systemem wizyjnym oraz bezpośrednio przez nurkowanie w towarzystwie osób wyznaczonych do opieki nad płetwonurkami,
  7. Niewymierne korzyści z wdrożenia proponowanej koncepcji, która jest innowacyjna technicznie w tej skali i staje się niewymierną wartością dodaną przy pozyskiwaniu funduszy europejskich na ten cel. Innowacyjność w projekcie budowy parku/skweru.
  8. Niewymierną wartość dodaną dla ochrony środowiska naturalnego,
  9. Niewymierne korzyści marketingowe miasta Katowice na arenie światowej w zakresie podejmowanych kroków dla środowiska naturalnego z jednoczesnym tworzeniem naturalnych parków i miejsc wypoczynkowych oraz rezerwatów przyrody,
  10. Niski koszt utrzymania ze względu na brak energii pomocniczej do obsługi systemu,
  11. Niewymierną korzyść z możliwość oddania nadmiaru wody ze stawu w sposób kontrolowany do nowoprojektowanych zabudowań lub sąsiadujących ogrodów działkowych celem nawodniania ogrodów i rabatek, terenu zielonego, Zaproponowany system pozwoli na pochwytywania znacznej ilości wody co pozwoli na całkowite zaspokojenie istniejących ogródków działkowych nawet na cały sezon,
  12. Niewymierne korzyści wynikające z możliwości stworzenia systemu badawczo rozwojowego dla katowickich (śląskich i innych) uczelni w zakresie ochrony środowiska, hydrotechniki i hydrologii, inżynierii miejskiej itp.,
  13. Teren jest zarejestrowanym siedliskiem 6430 zgodnie z Dyrektywą Siedliskową

Projekt koncepcyjny został przedstawiony środowiskom naukowym z zakresu ochrony środowiska oraz złożony w Urzędzie Miasta Katowice.

Do popracia sprawy została stworzona petycja, którą musimy złożyć przed końcem konsultacji społęcznych, dlatego jeśli środowisko naturalne nie jest Ci obojętne prosimy o jej podpisanie pod linkiem.: Link do: Petycja popierająca naszą koncepcję na ratowanie stawu.

autor: Tomasz Makosz